شورافکن

گفتگو با دکتر مینا خادم الفقرا مدرس دانشگاه

گفتگو از نفیسه قاسمی:

زمانیکه اسلام در کنار فرهنگ کهن ما قرار گرفت، ایرانیان پذیرای فرهنگ اسلام شدند. پیش از انقلاب هم پهلوی می خواست اسلام را از ایران حذف کند ولی مردم مقابله کردند. سالهاست که عده ای با رنگ و لعاب دادن به فرهنگ غرب می خواهند ایرانی ها را از فرهنگ کهن خود دور کنند. ولنتاین نزدیک است اما چرا ما به فرهنگ خود رجوع نکنیم؟ چرا روز سپندارمذ را روز عشق و دوست داشتن نامگذاری نکنیم؟

***

سوال: چرا روز ولنتاین وارد فرهنگ ما شد؟ آیا در فرهنگ ایران روزی به نام عشق وجود داشته است یا باید از فرهنگ کشورهای غرب کپی کنیم؟

خادم الفقرا: روز ولنتاین یا روز عشاق در روز چهاردهم فوریه برابر با بیست و پنجم بهمن ماه برگزار می شود، اما یک نکته حائز اهمیت است که ولنتاین برای اقوام غرب زیبا و دوست داشتنی است و جای شکی نیست، اما ما بسیار قبل تر در ایران باستان روز مهر و عشق داشتیم و می توانیم دوباره آن را زنده کنیم.

فرهنگ ما بسیار پُربارتر و غنی تر از فرهنگ غرب است. در ایران باستان هر روز ماه یک نام داشته است، مثلاً روز اول ماه را هرمز، روز دوم هر ماه بهمن، روز پنجم ماه در تقویم پارسیان اسپند یا اسفند و شانزدهم هر ماه را مهرگان می نامیدند. اگر این روزها با ماه تداخل پیدا می کرد، مردم ایران باستان جشن می گرفتند. مثلاً نیاکان ما شانزدهم مهرماه را جشن مهرگان و روز پنجم اسفند را جشن سپندارمذگان می نامیدند.

جشن سپندارمذگان برای پیروی از صفات پاک برگزار می شده است. سپندارمذ مظهر عشق، محبت، تواضع و بردباری است. خوشی های روی زمین در دست اوست. سپندارمذ از هیچ کاری برای آفریدگان فروگذاری نمی کند.

سوال: چرا به واژه سپندارمذ تاکید دارید؟ ریشه این کلمه از کجا می آید؟

- «سپندارمذ»، نماد ایثار و پرستش است. «سپند» در زبان پهلوی به معنی خرد کامل است. «سپنته» به معنی سود و فایده و درمان بخش نیز هست.

در زبان سانسکریت «سونته» آمده است؛ واژه های «سپنته» و «سونته» هر دو از ریشه آریایی «سوا» (sava) و نماد مهربانی و بردباری هستند.

واژه سپندارمذ در زبان های اوستایی و فارسی میانه به معنی مقدس و مقدس شمردن و بزرگ داشتن است. اصل این واژه در اوستا، «سپنتا آرمتی» بوده به معنی فروتنی مقدس، چون آرمتی به معنی فروتنی و بردباری است.

سپندارمذ از جمله هفت فرشته ای است که خصوصیت اخلاص را داراست و زمین را حمایت و مردم را به کار و آبادانی دلگرم می کند. برای همین او را دختر اهورامزدا می دانستند.

سوال: چه افسانه هایی راجع به این فرشته وجود دارد؟ بیشتر توضیح دهید.

- در باب این فرشته و نام آن اسطوره های زیبایی داریم از جمله: وقتی کیومرث درگذشت، هشت فلز از اندام او پدید آمد که یکی از آنها زر (طلا) بود که این فلز را سپندارمذ پذیرفت؛ چرا که زر از جان آفریده شده بود. آیا همین اسطوره ای که اسپند پذیرای گرانبهاترین فلز شده است کافی نیست که عشق را به نام سپندارمذ بشناسیم؟

در جای دیگر آمده است این فرشته در جهان مینویی «در جهان برین» نماینده دوستداری، بردباری، فروتنی و در جهان خاکی نگهبان خرمی و آبادانی است.

سپندارمذ همواره از روان کسی که سرگردان است و دلی استوار ندارد، دلجویی می کند و به او یاری می رساند، به زندگی او پایداری می دهد. سپندارمذ به همراه راد که فرشته نخستین است، نگهبان خشنودی و آسایش در روی زمین است.

اسطوره ای دیگر در زمان فرمانروایی منوچهر هست. هنگامی که افراسیاب آب را بر ایرانیان بست، سپندارمذ به شکل دوشیزه ای با جامه ای پرشکوه، به یاری منوچهر شتافت. افراسیاب عاشق او شد. او  افراسیاب را وادار کرد که آب را به ایران بازگرداند و وقتی مطمئن شد دوباره به زمین بازگشت.

گفتیم سپندارمذ از هیچ کاری برای آفریدگان فروگذار نمی کند، این نیز دلیل دیگری برای روز عشاق است. وقتی عشق تجلی می کند عشاق برای شادی یکدیگر از هیچ کوششی مضایقه نمی کنند و آرامش راستین را تجربه می کنند.

سوال: بعد از این همه تفاسیر عقیده شما بر این است که مردم باید پنجم اسفند را بعنوان روز عشق انتخاب کنند؟

- چرا این روز به نام روز عشق و عشاق نامیده نشود؟ چرا آنچه خود داریم ز بیگانه تمنا کنیم؟ با توجه به معانی و نمادهای بسیار زیبای این واژه یعنی تقدس، فروتنی و.... که زیباترین واژه ها برای بیان احساس متعالی عشق هستند و نیز با در نظر گرفتن اینکه نیاکان ما این روز را برای پیروی از این صفات پاک جشن می گرفته اند، اسطوره های ایرانی چنین می گویند که خوشی های روی زمین در دست سپندارمذ (اسپند) است.

مگر نه اینکه عشق (البته به شرط اینکه با احساسات دیگر اشتباه گرفته نشود)، زیباترین واژه و پاک ترین احساس در پهنه گیتی و بهترین خوشی های روی زمین است؟ مگر نه اینکه وقتی عاشق می شویم، دلگرمی، بردباری و اخلاص ویژگی برتر ما می شود؟ «البته که ما اینجا از عشق زمینی صحبت می کنیم، عشقی که اگر درست آن را دریابیم وجودمان را صاف می کند.»

عشق و مهر در هر صورت جلا دهنده است. وقتی شما کسی را به دور از هرگونه پلیدی و از عمق وجود دوست دارید. تمام وجودتان سرشار از گرمای آن عشق می شود، دلگرم می شوید و اخلاص و پاکی که ویژگی هایی پاک و آسمانی است وجودتان را در بر می گیرد.

از دیدگاه روانشناسی و روانپزشکی نیز اخلاص فاکتورهای خونی بدن را تنظیم می کند. جالب است که با یکی از دوستان که روانپزشک است گفتگو می کردم؛ ایشان از دیدگاه علمی برایم توضیح دادند که عشق باعث مثبت اندبشی می شود. تاکید می کنم که ابتدا باید عشق را بشناسیم و آن را با احساسات دیگر اشتباه نگیریم و مثبت اندیشی پایین آورنده قند و چربی خون است و تنظیم کننده فشار است و...

مگر نه این است که نیاکان آریایی ما این روز زیبا را که مظهر و نماد دلگرمی است، جشن می گرفتند و پایکوبی می کردند؟

سوال: پیشنهاد شما برای پاسداری از این فرهنگهای کهن چیست؟

- باید برای حفظ و پاسداری از ارزشهای کهن ولنتاین را فراموش کنیم و آنچه سالها داشتیم و از دست داده ایم را بازیابیم. سرزمین ما که روزگاری شب چراغ روزگاران بود را بار دیگر از این بهره های مینویی برخوردار کنیم. این تفکر زیبا نیز درمان بخش است. دوستان عزیز چه دارویی شفابخش تر از عشق؟ این هم دلیلی دیگر برای زیبایی این روز و نامگذاری آن به روز عشق است.

سپندارمذ رفتارهایی که از منش نیک مایه گرفته اند را پاداش می دهد. سرانجام اینکه  فرشته پاک مظهر عشق و بردباری هست و پاداش دهنده به تمام کسانی که حافظ این ارزشهای زیبا هستند. بنابراین در ایران کهن که واقعاً زیباترین و عظیم ترین سرزمینها بوده و هم اکنون هم هست، به ایرانی بودنمان می بالیم و هنوز هم بسیار قبل از غربی ها این فرهنگ کهن عشق را داشته ایم. نیاکان ما حافظ و پاسدار مهر، عشق بوده اند. امیدوارم تمام اینها نمایه شود.

انتهای پیام/