مقدمه ای بر اصول تبلیغ و منشور سخنرانی دینی

توضیح: برگرفته از کشکول حجت الاسلام علی اصغر حبیبی
در کتاب قرآن و تبلیغ از جناب آقای حاج شیخ محسن قرائتی (ص 16)، ابزار تبلیغی را غیر از سخنرانی و قلم و کتاب و فیلم و نمایش بیست مورد ارائه نموده است.
ناپلئون می گوید: من از صدای قلم روزنامه ها بیش از صدای گلوله می ترسم.
کارتر رئیس جمهور اسبق آمریکا می گوید: یک دلار برای تبلیغات بهتر از ده دلار برای تسلیحات است. (همان منبع، ص17)
***
شش شرط باید در سخنرانی رعایت شود:
1- چه می گوید 2- برای چه می گوید 3- کجا می گوید
4- چگونه می گوید 5- کِه می گوید 6- کی می گوید
(مضمون فرمایش مرحوم حاج آقا فلسفی (رحمه الله علیه) نقل از حاج آقا وثیق در مشهد)
***
جزء بحث بایستگی های منبر و تبلیغ این است که باید سخنران بعد از سخنرانی مقداری در مجلس حضور داشته باشد که چنانچه کسی دربارۀ بحث سخنرانی وی سؤالی دارد و یا شبهه ای برایش پیش آمده است و یا مطلبی را ناقص فهمیده به وی مراجعه کرده و او هم پاسخگو باشد.
***
ارکان تبلیغ عبارتند از:
1- پیام 2- پیام رسان 3- شیوه رسانده پیام 4- ابزار رساندن پیام 5- مکان 6- زمان 7- مخاطب
(با استفاده از سخنرانی آیه الله سعیدی در مدرسه صدر - تاریخ: 18 |7| 1392)
***
مقدّمات مربوط به خطیب:
1- حصر 2- طهارت 3- آراستگی 4- نظر در آینه 5- بوی خوش 6- نشاط 7- پرهیز از سخنرانی بعد از صرف غذا 8- قرآن خواندن و دعا کردن (قبل از سخنرانی) 9- توکّل بر خدا 10- اعتماد به نفس.
مقدّمات مجلس خطابه:
1- هوای مطبوع 2- آرامش فضا 3- تنظیم صوت 4- ممنوع بودن استعمال دخانیات 5- عدم ورود عناصر مخرّب 6- تنظیم نور 7- پذیرایی 8- جایگاه خطابه 9- محل برگزاری
(شرح تفصیل مطالب فوق در کتاب فن خطابه ص64 به بعد از استاد نظری منفرد زید عزّة)
***
محمّد بن اشعث به ابن زیاد گفت أتظنّ أنّک ارسلتنی الی بقّال من بقّالی الکوفة او جُرمقانی من جرامقة الحیرة؟
أما تعلم أنّک بعثتنی الی اسدٍ ضرغامٍ و سیفٍ و حُسامٍ فی کفّ بطلٍ هُمامٍ من آل خیر الأنام. بحارالانوار 46/354
مرحوم فلسفی خطیب معروف (رضوان اللّه علیه) فرمود: نباید در سخنرانی ها تعبیر به بقّال کرد چه بسا پای منبر، بقّالی نشسته باشد. (رادیو معارف)
***
یکی از مواردی که در بحث منشور و برقراری مجالس دینی لازم است این است که افرادی که در مجلس به پذیرایی شرکت کنندگان مشغول هستند ظاهرالصلاح باشند و ظاهر و لباسشان و برخوردشان متناسب با شأن جلسه باشد.
***
جزء بحث منشور اقامه مجالس اهل بیت این است که چند صندلی مخصوص افراد مسن سال در مجلس باشد.
***
در کلاس قرآن که توسط جناب استاد حجّه الإسلام حاج شیخ اصغر صالحی تبار در مدرسه علمیه صدر برقرار می شود مطلبی به شاگردان به تناسب فرمودند که:
باید طلّابی که برای تبلیغ به مناطق مختلف اعزام می شوند کار اجرایی هم در حدّ توان خود داشته باشند که این برنامه در موفقیت تبلیغی شان تأثیر به سزائی دارد؛ به عنوان نمونه نقل کردند از مرحوم آیت الله حاج آقا حسن فقیه امامی در سفر تبلیغی که به منطقه اژیه داشتند، تعریف کردند که سه کار اجرایی در آنجا داشتند:
1- ساختن پل در وسط روستا که بسیار مورد نیاز مردم محل بود 2- تخریب و بازسازی حمام محل که از نظر بهداشتی و... بسیار نامطلوب بود 3- ساختن منبر مناسب برای مسجد و کنار گذاشتن منبر بزرگ و جاگیر در مسجد که هر سه مورد با کمک مردم آنجا انجام شد و ایشان فرمود بعد از 50 سال از آن سفر تبلیغی هنوز عطر آن سفر باقی است و مردم با ما در ارتباط هستند. 8 شوّال 1436
***
در بحث منشور سخنرانی دینی یک مورد دیگر این است که اگر حدیثی را مبنای سخنرانی قرار دادیم و یک قسمت حدیث برایمان ابهام داشت آن قسمت را نخوانیم.
مورد دیگر اینکه وعاظ محترم در پایان سخنرانی برای بانی و خدمه دعا کنند که باعث دلگرمی و تشویق آنها می گردد.
***
عوامل تأثیرگذار در سخنرانی
1- اخلاص
2- دعا و توسل
3- مطالعه
4- رعایت اقتضای زمان و مکان و افراد جلسه
5- مهندسی منظّم بحث
6- استفاده از اشعار، لطائف، تمثیلات و حکایات مناسب و هنر
7- استفاده از تکنولوژی روز
8- مدیریّت درست مجلس در مقام سخنرانی
9- تکریم همکاران
10- اخلاق عملی
11- توجّه به سیستم صوتی و روشنایی و میزان دمای مکان مجلس
***
مهمترین رهنمود تبلیغ ایجاد محبّت خدا در دل مردم است.
***
روحانیونی که در تبلیغ چاشنی سخنانشان عملشان بوده است بسیار موفّق بوده اند.
***
آیه الله بهجت: اینهایی که پای منبــر شما می نشینند مشتـری شما نیستند بلکه مشتری های پیامبر و ائمه اند.
گاهی یک عمر در محراب مشرک بوده ایم یک عمر در منبر بتسازی کرده ایم. (نقل از حاج آقا صدیقی)
***
خط سیاسی روحانی خط رهبری است.
بالای منبر خودت را از مردم کمتر بدان.
بالای منبر آنچه می گویی اوّل مخاطبت خودت باش.
اساس منبر رابطه دادن بین آیات و روایات است.